Blog Archives

İşığa Açılan Pəncərə: Şüşə

Şüşə strateji baxımdan əhəmiyyətli maddədir. Kəşfindən dövrümüzə qədər bir tərəfdən çeşidləri artarkən, digər tərəfdən də istifadə sahəsi genişlənmiş, mühüm istehlak maddəsi olmuşdur.

İstifadə etdiyimiz şüşələr süni şüşələrdir, bununla bərabər şüşə dünyada təbii şəkildə də mövcuddur. Təbii şüşə obsidian adı ilə məlumdur. (1)

Təbiətdəki şüşə insanlara yol göstərici olmuş və ondan geniş şəkildə faydalanmamıza vəsilə olmuşdur.

Şüşə inşaat, avtomobil, içki, ərzaq, bəyaz əşya, mebel, əczaçılıq, dənizçilik, elektrik, elektronika və daha bir çox sektorda istifadə edilən mühüm məmulatdır. Şübhəsiz, şüşənin həyatımızda bu qədər geniş istifadə edilməsinə səbəb ondakı üstün xüsusiyyətlərdir. davamı »

Canlıların Təbii “Kompasları”

Suitlərinin bığlarındakı quruluş istiqaməti müəyyən etmələrini təmin edir

Almaniyanın Bonn və Rur Universtitetlərindən bir qrup elm adamı suitləri üzərində apardıqları tədqiqatda bu canlıların qaranlıq və ya bulanıq sularda ovlarını tutmaq üçün bığlarından istifadə etdiklərini üzə çıxardılar.1

Buna əsasən suitləri eşitmə və görmə kimi duyğu orqanlarından istifadə edə bilmədikləri mühitlərdə ovlarını balıqların su içində hərəkət edərkən arxalarında buraxdıqları suyun çalxalanma izlərini təqib edərək tapırlar. Quido Denhardt və dostları tərəfindən həyata keçirilən bu tədqiqat suitlərinin bığlarının 200 metrə qədər məsafədəki ovlarını belə izləməyə imkan verdiyini göstərir.2 davamı »

Nanotexnologiya və Mikrodünyalardakı Yaradılış

Texnologiya inkişaf etdikcə istifadə etdiyimiz vasitələrin ölçüləri kiçilir. İlk kompüter bir otaq qədər böyük idi. Əvvəl bir iş stolunun, sonra da dizlərin üstünə qoyulacaq qədər kiçildi. İndi isə cibimizdə daşınacaq qədər kiçik olanları belə var. Bəs görəsən texnologiya məhsullarındakı kiçilmə prosesi nə qədər davam edər? Məsələn, bir duz dənəciyindən belə daha kiçik motor, ya da toz zərrəciyi qədər kiçik kompüter elektrik dövrəsi hazırlamaq mümkündür?

Hal-hazırki ən sürətli kompüterdən qat-qat keyfiyyətli kompüterin bir üzüyün içinə sığışdırıldığını və batareyasını doldurmadan günlərlə istifadə edə bildiyinizi düşünün. Hələlik bu cür kompüteri yalnız xəyallarınızda canlandıra bilərsiniz. Çünki belə bir kompüteri əmələ gətirən komponentləri hələ istehsal edə bilmirik, elm adamlarının qarşısında texniki cəhətdən həll edilməli bir yığın problem var. Bəs əgər atom ölçüsündə cihazlar düzəltməyə çalışsaydıq?

Hamı atomların gözlə görünməyəcək qədər kiçik olduğunu bilir. Amma nə qədər kiçik? Bunu zehnimizdə canlandırmaq üçün belə nümunə verə bilərik: ovcunuzun içinə 12 q kömür tozu almış və 3 milyard insana da bu tozun içindəki atomları saymaq vəzifəsini vermisiniz. Hər insan gündə səkkiz saat işləyir və saniyədə bir atom sayır. 3 milyard insanın qoşulduğu bu sayma prosesi “20 milyon il” davam edərdi. davamı »

Kəpənəklərdəki 30 Milyon İllik İşıq Texnologiyası

Elm adamları işıq yayan təsirli və faydalı cihaz kəşf etdikdə eyni metoddan kəpənəklərin 30 milyon ildən bəri istifadə etdiklərini bilmirdilər!

Qısa şəkildə LED adlandırılan işıq yayan diodlardan (tək istiqamətə elektrik axınını ötürən dövrə komponenti) əsasən elektron cihazların göstəricilərində və avtomobilərin stop lampalarında işıqlandırma məqsədilə istifadə edilir. Ancaq normal LED-lərdən çıxan işıq ilə düzgün şəkildə işıqlandırılma olmur. Elm adamları bunun səbəbini işığın zəif yayılması ilə açıqlayırlar.

2001-ci ildə dünyanın qabaqcıl texnologiya universitetlərindən MTİ-də (Massaçusets Texnologiya İnstitutu) Aleksey Erçak və həmkarları daha faydalı LED düzəltməyi bacardılar. davamı »

Mercedes-Benz’in Bionik Avtomobili

Məşhur avtomobil firması Mercedes-Benz  bionik avtomobil istehsal etdi. Uzun müddət yanacaq israfını azaltmağı qarşısına məqsəd qoyan firma bu məqsədlə bir tədqiqat layihəsi həyata keçirdi. Layihədə məqsəd aerodinamik cəhətdən daha uyğun səth dizayn etmək idi. Bunun üçün uyğun həll yolunu dənizlərdə yaşayan qutu balığı (Ostraction meleagris) adlı kiçik canlıda tapdılar.

“Bionik DCX” adlı bu layihə həyata keçirilərkən ilk iş kimi kompüterdə kutu balığının bədən formasının modelləri çəkildi. Xüsusi canlandırma proqramlarında hərəkət halındakı balığın üzərindəki havanın necə yer dəyişdirdiyi tədqiq edildi. Canlandırmalarda balığın suyun içində hərəkət edərkən suyun müqavimətini azaldan bədən formasına malik olduğu müşahidə edildi. davamı »

Dünyanın Ən Böyük Qutanı İlk Uçuşuna Hazırlaşır

1967-ci ildə ABŞ casus peykləri Xəzər dənizi üzərində hərəkət edən nəhəng cismi müəyyən etdi. Səlahiyyətli nümayəndələr dərhal bu vəziyyətdən xəbərdar edildilər. Bir qrup tədqiqatçı Vaşinqtonun kənarında Müdafiə və Təhqiqatlar Agentliyi MTA-nın “Yaşıl Otaq” adlandırılan hissəsində bu məsələni müzakirə etmək məqsədilə toplandı. Cisim təyyarəyə bənzəyirdi, amma məlum olan sərnişin təyyarəsindən böyük idi. Nəhəng quruluşa malik idi, amma qanadları olduqca kiçik idi. Uçması qeyri-mümkün görünən bu cisim otaqdakı səlahiyyətli nümayəndələri çox təəccübləndirmişdi. Bir polkovnik “bu bir divdir” dedi. Digəri isə “bəli” deyə cavab verdi və “Lok Ness divi” dedi.1

Bu cisim həqiqətən nə idi və necə işləyirdi? Ruslar onunla nə etməyi planlaşdırmışdılar? Cavablar sonrakı 10 il boyu yavaş-yavaş tapıldı: o bir “Ekranoplan” idi. Təyyarələrin edə bilmədiyi bir şeyi edirdi, su üzərində aşağı hündürlükdə uçurdu, həm də uzun müddət ərzində. Ekranoplan Rotislav Alekseyev adlı rus tərəfindən icad edilmişdi. davamı »

Kompassız İstiqaməti Təyin edən Canlılar

Kompaslar Yerin maqnit sahəsindən istifadə edərək istiqaməti göstərirlər. Bu xüsusiyyətlərinə görə də hava və dəniz səyahətlərində həyati əhəmiyyət daşıyırlar. Ən son aparılan tədqiqatlar isə bununla bağlı təəccüblü bəzi həqiqətləri üzə çıxarmışdır. Kompasın icadı və insanlar tərəfindən istifadəsi müəyyən bilik və elm nəticəsində ortaya çıxmışdır. Bununla belə bəzi canlı növləri uzun səyahətlərdə “öz kompaslarından” istifadə edirlər. Təbiətdəki bir çox canlı növü yuvalarının, ovlarının və köç etdikləri bölgələrin yerlərini heç çətinlik çəkmədən tapa bilir. Bu canlılar heç bilikləri yok ikən və bununla bağlı heç nə öyrənmədiklərinə baxmayaraq bunu bacarırlar.

Əlbəttə, bu canlıların bədənlərində istiqamət və məsafə təyin etmələrini təmin edən dedektorlar, GPS sistemləri1 və ya kompaslar yoxdur. Hamısında ətdən, sümükdən və sinirlərdən ibarət orqanlar var. Bir az sonra verəcəyimiz misallardan açıq şəkildə göründüyü kimi canlılardakı bu üstün sistemlər bizlərə onların dizayn edilmiş yaradılış möcüzəsi olduğunu sübut edir. davamı »

Ultrasəs Dalğaları ilə Xəbərləşən Qurbağalar

Elmi adı Amolops tormotus olan Çin qurbağası Çində hündür şəlalələr və çaylarla örtülü ərazidə yaşayan nadir rast gəlinən qurbağa növüdür. Bu qurbağaların həyatında su səsi hakimdir. (1) Ünsiyyətə mane olan bu cür səslər elm adamları tərəfindən “gurultu” adlandırılır. Elm adamları əvvəlcə qurbağaların bu gurultu səbəbindn xəbərləşmədə çətinliklər yaşadıqlarını düşünürdülər. Ancaq çox maraqlıdır ki, aparılan tədqiqatlar bu qurbağaların problemsiz xəbərləşdiklərini göstərdi. Bəs nə cür?

Bu kiçik canlılar səs siqnallarını “ultrasəs” adlanan, insan qulağının eşitmədiyi çox yüksək tezliklərdə yollayırlar. (2) Tədqiqatı həyata keçirən qrupun rəhbəri İlinoys Universitetindən Albert Fenq bu növ qurbağaların erkəyinin 128 kHz-dən çox tezliklərdə səslər çıxartdığını müəyyən etdiklərini bildirir. (3) Bu tezlik insanın eşidə bildiyi ən yüksək tezlikli səsdən qat-qat çoxdur. Belə ki, səs siqnallarını bu yüksək tezliklərdə göndərmənin öz-özlüyündə mənası yoxdur. Çünki bu səs siqnallarının məna qazanması üçün onları qəbul edəcək xüsusiyyətdə qulaqların da olması şərtdir. Allah bu kiçik canlıların qulaqlarını yüksək tezlikli səs siqnallarını qəbul edəcək şəkildə yaratmışdır. davamı »

Maddəyə Baxışınızı Dəyişdirəcək Suallar

1. Bir cisimdən gələn işıq, göz hüceyrələri tərəfindən elektrik siqnalına çevrilir və beynin görmə mərkəzinə çatdırılır. Ve bu elektrik siqnalları burada görüntüyə çevrilir. Əslində, siz bu mesajı beyninizdə görürsünüz. Yaxşı, bəs beyində meydana gələn bu mesaj görüntüsünü beynin içində görən, qavrayan kimdir? Başqa cür desək, məsələn, görüntü televizorda əmələ gəlir, amma bunu görən bizik. Bəs beynin içində əmələ gələn görüntünü gözə ehtiyacı olmadan görəbilən şuur sizcə nədir?

2. Beyin yağ, protein və müxtəlif molekullardan ibarət ət parçasıdır. Bu görüntünü görən şuur bu ət parçası olabilərmi? Və ya beyin hüceyrələri elektrik siqnallarını dəniz mənzərəsi və ya bir e-mail mesajı olaraq görən şuur meydana gətirə bilərmi?

3. Beynimizin içinə işıq keçmir, yəni beynin olduğu yer zülmət qaranlıqdır. Yaxşı, bəs belə zülmət qaranlıq yerdə parlaq, aydın görüntü necə meydana gəlir? Qaranlıq beyin qabığının üzərində günəşin işıqları necə görülür?

4. Kəllə sümüyü səs də keçirmir. Yəni beynin olduğu yerdə dərin səssizlik hakimdir. Ancaq insan bütün səsləri beyninin içində dinləyir. Səs dalğaları, qulaqda elektrik siqnalına çevrilir və beynin eşitmə mərkəzinə çatdırılır. Beyində, bir şuur bunu, məsələn, mahnı olaraq dinləyir. Yaxşı, bəs tamamilə səssiz yerdə çox yüksək səsli musiqini kim, necə dinləyə bilir? davamı »

Fiziki Varlığın Sərhədi: Kvarklar

Hüceyrənin təməlindəki atomların, onların içindəki proton və neytronların və bunların da içindəki kvarkların (quark) mexanizmlərindəki üstün yaradılış inanclı olub-olmamasından asılı olmayaraq hamını heyrətə salacaq mükəmməllikdədir. Hava, su, dağlar, heyvanlar, bitkilər, bədəniniz, oturduğunuz stul, qısası ən ağırından ən yüngülünə qədər gördüyünüz, toxunduğunuz, hiss etdiyiniz hər şey atomlardan meydana gəlmişdir. Əlinizlə toxunduğunuz kompüter milyardlarla atomdan ibarətdir. Atomlar elə kiçik parçacıqlardır ki, ən güclü mikroskoplarla belə bir dənəsini görmək mümkün deyil. Bir atomun diametri ancaq millimetrin milyonda biri qədərdir.

Bu kiçikliyi insanın gözündə canlandırması o qədər də mümkün deyil. Ona görə bunu bir örnəklə izah etməyə çalışaq: Əlinizdə bir açar olduğunu düşünün. Şübhəsiz bu açarın içindəki atomları görmək mümkün deyil. Əgər atomları mütləq görmək istəyirəm deyirsinizsə, onda əlinizdəki açarı dünyanın ölçülərinə gətirməyiniz lazım olacaq. Əlinizdəki açar dünya ölçüsündə böyüsə onda o açarın içindəki hər bir atom bir albalı böyüklüyündə olacaq və siz də onları görə biləcəksiniz. Yenə bu kiçikliyi qavraya bilmək və hər yerin necə atomlarla dolu olduğunu görə bilmək üçün bir nümunə daha verək: Bir duz dənəsinin bütün atomlarını saymaq istədiyimizi düşünək. Saniyədə bir milyard (1.000.000.000) ədəd sayacaq qədər sürətli olduğumuzu da fərz edək. Belə əhəmiyyətli bacarığa baxmayaraq bu kiçicik duz dənəsinin içindəki atomların sayını tam olaraq müəyyən etmək üçün beş yüz ildən çox bir zamana ehtiyacımız olacaq.

Yaxşı, bəs onda bu qədər kiçik bir quruluşun içində nə var? davamı »